VOETENKEL-AMSTERDAM

De stijve grote teen, hallux rigidus

Het gewricht van de grote teen is erg belangrijk, het speelt een grote rol in bijvoorbeeld het afzetten en het afwikkelen van de voet. Het gewricht van de grote teen kan verstijven, dit is vaak een langzaam proces. Uiteindelijk wordt de teen zo stijf dat een normale afwikkeling van de voet niet meer mogelijk is. Soms wordt het teen gewricht dik, dit komt omdat het lichaam probeert het ‘gewrichtsoppervlak’ groter te maken. Dan ontstaan er uitsteeksels aan het bot (osteofyten), die uitsteeksel breken soms af en dan zitten er losse botstukjes in het gewricht. Klachten die optreden zijn pijn, zowel bij lopen maar soms ook in rust. De zwelling zit vaak aan de bovenzijde van het gewricht.

zwelling rond de grote teen passend bij extra botvorming

Zij aanzicht van de zwelling

Twee soorten stijfheid

Wat erg belangrijk is bij de grote teen is het onderscheid tussen twee soorten stijfheid. De functionele stijfheid van de grote teen en de structurele stijfheid van de grote teen. Met de functionele stijfheid wordt bedoelt dat de grote teen wanneer het been afhangt wel beweegt maar zodra de druk van de grond komt stijf is. Hierdoor is het lopen lastig, dan drukt de grond tegen de middenvoetsbeentjes aan en ontstaat er stijfheid. Dit onderscheidt is ontzettend belangrijk omdat de behandeling van de twee soorten stijfheid anders is. Soms is de structurele stijfheid wel het gevolg van de functionele stijfheid.

Functionele stijfheid van de grote teen; Deze ontstaat doordat de pees die aan de grote teen vast zit er te hard aantrekt. De pees de lange buiger van de grote teen, trekt de grote teen richting de grond. Om dan toch nog te kunnen lopen, ketst het gewricht aan de bovenzijde steeds tegen het bot.

Structurele stijfheid van de grote teen: Bij slijtage ontstaat er extra bot we noemen dat osteofyten. Dit is vaak de rand die zichtbaar is bij de grote teen. Daarnaast verdwijnt het kraakbeen. Uiteindelijk kan het gewricht helemaal niet meer glijden  en staat continu geblokkeerd.

Links er is geen ruimte meer ter hoogte van het grote teen gewricht en rechts rontgen foto van dezelfde  voet maar met de prothese.

links bij de pijl een gezond  grote teen gewricht en op de rechter foto een bot aangroei, een osteofyt.

Operaties voor een stijve teen

We hebben 2 type operaties

1: die het gewricht behouden en 2: waarbij het gewricht wordt verwijderd. 

  1. het extra bot wordt verwijderd, en eventueel wordt er een kleine wig verwijderd zodat er wat meer beweging is. Deze operatie voeren we meestal uit als de slijtage nog beperkt is er vooral hinder is van de uitsteeksels, en er nog wel enige beweging is. De nabehandeling bestaat meestal uit 2 weken een verband waarbij het been wel belast mag worden maar krukken worden gebruikt als ondersteuning. In de eerste 2 weken is het belangrijk dat de voet hoog gehouden wordt.  Na de twee weken moet de teen zo snel mogelijk op gang komen. Dit door de teen te bewegen, dit gebeurt bij lopen maar het is ook belangrijk om de teen zelf door te bewegen. Ook kan fysiotherapie zinvol zijn.

Deze operatie kan worden gecombineerd met een kijkoperatie aan de achterzijde van de enkel.  Vooral wanneer een te korte lange buiger van de grote teen een rol in de ontwikkeling van slijtage van de grote teen. Of dat zo is kan worden beoordeeld door de teen te testen, maar ook kan de röntgen foto een aanwijzing geven of de lange grote teen buiger een rol speelt in de stijfheid van de grote teen.

  1. een gewrichtsvervangende operatie, dit betekent dat het gewricht wordt vastgezet, arthrodese, of het gewricht wordt vervangen, een protheseVaak wordt gekozen om het gewricht in een gunstige stand vast te zetten de pijn verdwijnt en de meeste mensen kunnen hier goed  mee lopen. Het voordeel van een prothese is dat het gewricht wordt vervangen, hierdoor is nog wel beweging mogelijk. Beide ingrepen hebben voor en nadelen.

 

Vastzetten, de arthrodese, tijdens de operatie wordt het gewricht met schroeven of een plaatje vastgezet. Daarna moet het gewricht vastgroeien, meestal is na 6 weken het gewricht vast genoeg om er op te gaan staan. Na de operatie, volgt over het algemeen een periode met  6 weken gips en een speciale zool, een platte loopzool, waarmee na 2 weken gelopen mag worden. Soms groeit het gewricht niet vast en is een tweede operatie nodig. Een nadeel van het vastzetten is dat het gewricht in 1 stand vaststaat dat betekent dat  bijvoorbeeld lopen op een hogere hak erg moeilijk is. In principe is deze behandeling voor een stijve grote teen wat wij noemen de  ‘gouden standaard’.

Een andere optie is een prothese van het gewricht. Al in de jaren ‘80 is de eerste prothese van de grote teen ontwikkeld en geplaatst. Er zijn in de lopen verschillende prothesis ontwikkeld met wisselend succes. Wat we weten is dat de patiënt tevredenheid van de siliconen grote teen prothese heel hoog is. Dat wil zeggen de patiënten die de prothese hebben zijn er over het algemeen erg tevreden over ook op langere termijn (na meer dan 15 jaar). Helaas is net als met andere operaties niet iedereen tevreden na de operatie. Het voordeel is dat er nog enige beweging in van de teen na de operatie en dat na 2 weken u weer in een gewone schoen mag lopen (door de zwelling lukt dit niet altijd). Na verloop van teen wordt de teen wel weer stijver maar zonder pijn. Net als met alle operaties waarbij we gewrichten vervangen is er altijd een risico op een infectie, als dit optreedt is het herstel lang en zijn vaak extra operaties nodig. Soms moet de prothese verwijderd worden en wordt de teen alsnog vastgezet.